Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26117"},["text","102172. III"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26120"},["text","Kraków, Druk. Łazarzowa"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26122"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26123"},["text","Nieznane"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26124"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26125"},["text","Skóra brązowa na tekturze"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26126"},["text","1 połowa XVII w."]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26118"},["text","Januszowski Jan"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26119"},["text","Statuta i przywileje koronne"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26121"},["text","1600. 2° "]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26127"},["text","[PTPN przed 1883]."]]]]]]]],["item",{"itemId":"4705","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"5621"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/024131d7e1c277660b8ad3046b5d5bd3.JPG"],["authentication","362e1c33ca627e2d987d9d8c15184e3a"]],["file",{"fileId":"5622"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/b129026e71259d8bf0f3c7b591c5e01d.JPG"],["authentication","e1db2aaa80959edfd14ae2f73b6c691a"]],["file",{"fileId":"5623"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/aaef16f4c92a3ced7d8af2d34c3549ec.JPG"],["authentication","d6237b4919999dd609c464d3fb6d7d22"]],["file",{"fileId":"5624"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/1756099c9c6cb9298ee3aaf8602f8572.JPG"],["authentication","58846c007cab9f760a914f5291ba1dcc"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26522"},["text","11632. III"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26525"},["text","Kraków, Druk. Łazarzowa"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26527"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26528"},["text","Kraków [Poznań]"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26529"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26530"},["text","Skóra brązowa (prawdopodobnie na deskach) [półskórek na tekturze]"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26531"},["text","Koniec XVI w. [XIX ? pocz. XX w.]"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26523"},["text","Sarnicki Stanisław"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26524"},["text","Statuta i metryka przywilejów koronnych"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26526"},["text","1594. 2°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26532"},["text","1) Rozdrażewski Hieronim (-1600), bp. Włocławski, 2) Ordęga M[aciej?] ? XIX w. 3) [PTPN przed 1869]. "]]]]]]]],["item",{"itemId":"4703","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"5610"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/7b06fe9582adcde697d1de3980d73f05.JPG"],["authentication","564024113179a440012590c39cc82df3"]],["file",{"fileId":"5611"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/bd15d179cdeba08a132beb8baccb0f4b.JPG"],["authentication","484d095dd3c48148fc1f2b02f8c31a10"]],["file",{"fileId":"5612"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/f33f0ceaad144933b8b12803397a29fe.JPG"],["authentication","7e8c9e9013097759e788ad4bd9160aaa"]],["file",{"fileId":"5613"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/fc5848eb6b0161554e4c104ba3cc977c.JPG"],["authentication","c6aa4cb720e33f11ba1ef3fee87e4ed6"]],["file",{"fileId":"5614"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/a0a71ddb01b14a0e6553d23ab9e09200.JPG"],["authentication","a10df5d75465163b2f16aeabed3faa96"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26500"},["text","30347. II"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26503"},["text","Wrocław, [s. n.],"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26505"},["text","Śląsk?"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26506"},["text","Wrocław?"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26507"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26508"},["text","Skóra jasna na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26509"},["text","1599"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26501"},["text","Statuta"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26502"},["text","Statuta cathedralis ecclesiae Wratislaviensia Statuta synodalia antiqua. Acc. Frederici II, Csroli IV, & Sigismundi leges & constitutiones. "]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26504"},["text","1585. 4° "]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"26510"},["text","1) G.G.G.G. ? XVI w. 2) Wescher[?] Joannes, ks. ? 1596, 3) Engel Sigismund Friedrich z Wagram ? XVII w. "]]]]]]]],["item",{"itemId":"4853","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"6315"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/4d283acc82dcd30a3b13cef0f79a10da.jpg"],["authentication","187d35cc6190d2d5275c702766554ce9"]],["file",{"fileId":"6316"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/2d70080224e25c98225b85415aedeb44.jpg"],["authentication","c8504008a0559ebed6c5c9495b488746"]],["file",{"fileId":"6317"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/6d0d5f84896a3fb54aa19518eadf7a43.jpg"],["authentication","90aacb65d9bef03bac49c7bebb67d5da"]],["file",{"fileId":"6318"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/a2a6308d9e4c676fe65807724802dd1d.jpg"],["authentication","7065624426496ac44b0801d21712d8fe"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28138"},["text","14814.III"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28141"},["text","Poznań, Jan Wolrab"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28143"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28144"},["text","Poznań?"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28145"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28146"},["text","Skóra jasna na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28147"},["text","po 1610"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28139"},["text","Szczerbicz Paweł"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28140"},["text","Speculum Saxonum, albo Prawo pruskie i magdeburskie"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28142"},["text","1610. 2°"]]]]]]]],["item",{"itemId":"4900","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"6515"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/8a115bce28f8f27eb44064e10a058556.jpg"],["authentication","20fbce1a77a38594a07bf428a2f20833"]],["file",{"fileId":"6516"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/606f04f106d97931fe2980cfcd73d2e1.jpg"],["authentication","a9cf34a3b54bc0bb644afae92f9a7471"]],["file",{"fileId":"6517"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/c0dd01ee257b212ea7380cc3c647f4e2.jpg"],["authentication","ab5d2c45fb5a5078b8911ad96ea47d26"]],["file",{"fileId":"6518"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/a0b9e352210dc438e8b0761e1dc673e3.jpg"],["authentication","5c8c2f18160598199f357771da90783b"]],["file",{"fileId":"6519"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/eb9db0d64304e9f244082beab80a754a.jpg"],["authentication","5966a8b5f032376bcfd1ea360846dc37"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28628"},["text","2743.I"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28631"},["text","Francofurti, sumpt. Joh. Christoph. Baeurlein"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28633"},["text","Niemcy?"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28634"},["text","Frankfurt?"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28635"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28636"},["text","Skóra brązowa na tekturze"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28637"},["text","Po 1719"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28629"},["text","Tylkowski Wojciech"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28630"},["text","Soliloquia christiana et praxes quaedam"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28632"},["text","1719. 8°"]]]]]]]],["item",{"itemId":"4824","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"6183"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/4c74735efe536703c61b92bb634a7057.JPG"],["authentication","7cd8dba383fcd7d174ca32fad3789f89"]],["file",{"fileId":"6184"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/9dc2dc4f8a66905c8655fbc7de40a96c.JPG"],["authentication","79ad82b7c915cfd71d535beab07b69b7"]],["file",{"fileId":"6185"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/62f8e7bce09fdcef97ce9b6635c9ef28.JPG"],["authentication","3a7427487613df0881dc9662f1d551ce"]],["file",{"fileId":"6186"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/693805cd365a908e3ece5a7f16f8bd1f.JPG"],["authentication","cb0f7b5bccd1c97781f4bcabe2f7be38"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27821"},["text","PTPN 23192. I"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27824"},["text","Venezia, Pietro Quarengi, "]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27826"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27827"},["text","Kraków (wg K. Piekarskiego)"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27828"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27829"},["text","Skóra brązowa na deskach."]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27830"},["text","XV/XVI w."]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27822"},["text","Johannes Aquilanus"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27823"},["text","Sermones Quadragesimales?"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27825"},["text","21 VIII 1499, 8 °"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27831"},["text","1) Jacobus Herold Cursorus , Kraków koniec XV w. 2) August Ordzia ? XVI w. 3) frater Celestinus 4) frater Sebastianus 5) Ambroży z Chraplewa ? Kazimierz Biskupi, 1540 2) Bernardyni, Kazimierz Biskupi. "]]]]]]]],["item",{"itemId":"4888","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"6462"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/25a842f9d2182cfb65de377db6a7a8e1.jpg"],["authentication","437809b9b95241462ee04edcff565df6"]],["file",{"fileId":"6463"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/6355e94ae7e015907b25cfe61bde9a53.jpg"],["authentication","c27f23ab1a33139bb1b78ed2fcebf86b"]],["file",{"fileId":"6464"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/29e5909d71c29791c44f49b2ae282462.jpg"],["authentication","3c7f9a453bfa4687edcdcd6bd4a1b774"]],["file",{"fileId":"6465"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/b13fead3c665e02b9d379727ea5a3b86.jpg"],["authentication","98f55e627881a28d0371715d29243c80"]],["file",{"fileId":"6466"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/7ae1228c765444890d83ce62b9fb529f.jpg"],["authentication","d02921104c42adf4b9e5cd3d4d484bb3"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28502"},["text","16621.III"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28505"},["text","Norymbergae, in offic. Johann Stuchs, sumpt. Johann Koberger"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28507"},["text","Niemcy"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28508"},["text","Norymberga"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28509"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28510"},["text","Skóra brązowa na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28511"},["text","Po 1520"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28503"},["text","Herolt Johannes"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28504"},["text","Sermones discipuli de tempore et sanctis cum Promptuario exemplorum..."]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28506"},["text","1520. 2°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28512"},["text","1. Piotr Czarnkowski, kasztelan poznański (w 1566) 2. M. Barski, prepozyt szamotulski (w 1619)"]]]]]]]],["item",{"itemId":"4752","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"5846"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/5e3a273c2100183b12d9741f0767628d.JPG"],["authentication","2fb18b6d93df2ceb9cb4070792150c53"]],["file",{"fileId":"5847"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/508bff0460ff60402ebb974490f793ea.JPG"],["authentication","6524a7e293bafc8f945125df34abe190"]],["file",{"fileId":"5848"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/fbf99789117d2424f9c9d80662237cd6.JPG"],["authentication","da48a5778910f9e7f9fd64f21dc2f411"]],["file",{"fileId":"5849"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/99d0f050739849570f4c4642922875e5.JPG"],["authentication","1821d4d159c6728158133511f18786fe"]],["file",{"fileId":"5850"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/f727ee6874fcea945c01063bb6982156.JPG"],["authentication","3a75a488f4d537805665cf5af566392d"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27034"},["text","4458 II"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27037"},["text","Hagenau, Hein. Gran"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27039"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27040"},["text","Nieznane"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27041"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27042"},["text","Skóra brązowa na tekturze"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27043"},["text","XVII w"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27035"},["text","Denyse, Nicolas"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27036"},["text","Sermones de sanctis hyemales, estivales, de festivitatibus Jesu Christi, Beate Virginis et aliorum sanctorum... [Sermones dominicales] "]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27038"},["text","1510. 4°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27044"},["text","1) Namysłowski Walerian - 1521 2) Skorupowicz (Scorupowic) Józef, franciszkanin? - 1521 3) Antoni Leopold[ Lwowczyk?], franciszkanin - 1545 4) Podolski Albert - 1561 5) Jaktorowski, Bonawentura - XVI/XVII w. 6) Franciszkanie, Drohiczyn - XVII w. 7) herb Rawa. "]]]]]]]],["item",{"itemId":"4756","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"5868"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/941b76853961bea88ddf3f731e473d8a.JPG"],["authentication","dee08a6e5ff07cae5a3c0af9b4d19c7d"]],["file",{"fileId":"5869"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/be88b23e0fc58f956b754b1dd9b10ce8.JPG"],["authentication","98911bf5ded47399b84b94d10b07a1fc"]],["file",{"fileId":"5870"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/489c386ddd2ca63be6d7da24e133386c.JPG"],["authentication","e6bdfb8f5615b04ecff763c16793b5f2"]],["file",{"fileId":"5871"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/7126e17e238d567ec49a9b90463d016f.JPG"],["authentication","b8b60fa221606dc2e4404a8ca881eba4"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27078"},["text","29592. II"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27081"},["text","Hagenau, Hein. Gran"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27083"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27084"},["text","Kraków"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27085"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27086"},["text","Skóra brązowa na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27087"},["text","Pierwsza ćwierć XVI w."]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27079"},["text","Denyse, Nicolas"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27080"},["text","Sermones de sanctis hyemales, estivales, de festivitatibus Jesu Christi, Beate Virginis et aliorum sanctorum? [Sermones dominicales] "]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27082"},["text","1510. 4°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27088"},["text","1) Ruszkowski, Mikołaj z Rokszyc, opat cystersów (-1651) 2) Cystersi, Paradyż - XVII w. 3) Ziebicz[?] Stanisław - XVII w. "]]]]]]]],["item",{"itemId":"4822","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"6174"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/ff671eeeb3d1834660443a70b8ca54db.JPG"],["authentication","5ace1c167fd478cad01e76f27d8efb10"]],["file",{"fileId":"6175"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/23f7f4631e5e97d9d4203488d3f6950f.JPG"],["authentication","9a719cf650faee9f6c9313d09f36effd"]],["file",{"fileId":"6176"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/f5c7b4504bd6f0f799f4a84abc722adc.JPG"],["authentication","f0cdc14fd60ab012748757b2e11e50aa"]],["file",{"fileId":"6177"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/234276f13062b15800ed66e3ff453c4a.JPG"],["authentication","4176ee1de219a0bac9ab433ae455d57c"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27799"},["text","PTPN 17019. I"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27802"},["text","Nürnberg, Friedrich Creussner,"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27804"},["text","Polska (wg K. Piekarskiego)"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27805"},["text","Nieznane"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27806"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27807"},["text","Skóra brązowa na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27808"},["text","Koniec XV w."]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27800"},["text","Bernardyn ze Sieny"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27801"},["text","Sermones de festivitatibus Virginis gloriosae."]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27803"},["text","1493. 4°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27809"},["text","Brak."]]]]]]]],["item",{"itemId":"4776","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"5962"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/06f1ca0d0d372efb34745f11dfd75ab5.JPG"],["authentication","f13209c44576f06a6d017c8123c72dfc"]],["file",{"fileId":"5963"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/0a8aac571f2cc4f15555be3ad1ab6cab.JPG"],["authentication","a259dfd72e7a7827c446677bf3a54072"]],["file",{"fileId":"5964"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/ebbb3605bbf946016e6d27f46f12d6da.JPG"],["authentication","72f64914f25a3a4cfdeb82819fe678e7"]],["file",{"fileId":"5965"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/f3d255f5cc41b9e87851bd85ff65be27.JPG"],["authentication","0434b681a9313e5f046630cda1aa0771"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27295"},["text","100700. I / 2"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27298"},["text","Antwerpen, Christ. Plantin"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27300"},["text","Polska"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27301"},["text","Poznań"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27302"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27303"},["text","Skóra brązowa na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27304"},["text","Ok. 1600"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27296"},["text","Luis de Granada"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27297"},["text","Secundus tomus concionum de tempore"]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27299"},["text","1599. 8°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27305"},["text","Benedyktyni, Lubin - XVII w."]]]]]]]],["item",{"itemId":"4770","public":"1","featured":"0"},["fileContainer",["file",{"fileId":"5933"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/f320794f74c6e8973c94da060d73bd41.JPG"],["authentication","a4bc6d3c38cebd449c9da2fe81f3516e"]],["file",{"fileId":"5934"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/0ac91b231eea60a1bd52cc5936572470.JPG"],["authentication","816dfa138ac735c49b7be72a018aadf2"]],["file",{"fileId":"5935"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/77afa03fa4aaff03c19a8f56b483ef92.JPG"],["authentication","f42432c791d62098659aaf21c2779742"]],["file",{"fileId":"5936"},["src","https://ptpn.locloud.pl/files/original/08f8adeecda599df643568c28b9fd369.JPG"],["authentication","d41c0675bcf94408c39bf331a8d605e2"]]],["collection",{"collectionId":"3"},["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"25567"},["text","Baza opraw zabytkowych XV-XVIII w."]]]],["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28638"},["text","BIBLIOTEKA POZNAŃSKIEGO TOWARZYSTWA PRZYJACIÓŁ NAUK"]]]],["element",{"elementId":"41"},["name","Description"],["description","An account of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"28639"},["text","Dynamicznie wzrastające w kręgach naukowych i kolekcjonerskich na świecie zainteresowanie zabytkowymi oprawami książkowymi owocuje wzmożonym zapotrzebowaniem na fachowe opracowania tej dziedziny rzemiosła artystycznego. Niestety, znamieniem polskiej tegumentologii (tj. oprawoznawstwa) jako dziedziny nauk jest nikły stopień zaawansowania badań. Odnosi się to w pierwszej kolejności do inwentaryzacji zbiorów opraw znajdujących się w polskich bibliotekach i muzeach.
\nPowyższy status quo skutecznie hamuje postęp badawczy. Wynika to głównie z ograniczonej dostępności zabytkowych opraw przechowywanych w instytucjonalnych magazynach oraz ich rozproszenia po niezliczonych zbiorach w kraju i za granicą. Dlatego też konieczne staje się udostępnienie tych dzieł specjalistom i pasjonatom za pośrednictwem medium internetowego.
\nWychodząc naprzeciw wzrastającemu zapotrzebowaniu na tę formę udostępniania zabytkowych zbiorów, w Bibliotece Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk powstała koncepcja stworzenia elektronicznej bazy opraw zabytkowych, które znajdują się w jej posiadaniu. Inicjatorzy przedsięwzięcia wytyczyli mu dwa główne cele: popularyzacja najcenniejszych zbiorów Biblioteki w zakresie dawnego introligatorstwa, a także stworzenie ogólnodostępnego materiału do specjalistycznych badań.
\nZbiory inkunabułów i starych druków Biblioteki PTPN należą do stosunkowo skromnych liczbowo (ponad 15 tys. tomów). Wśród nich znaczna część dzieł posiada oprawy późniejsze, całkowicie wyzbyte walorów artystycznych bądź będące destruktami. Ze względu na lokalne pochodzenie większości księgozbiorów, które złożyły się na zbiory specjalne Biblioteki PTPN, wśród opraw dominują dzieła polskie. Z badawczego punktu widzenia okoliczność ta przesądza o szczególnej atrakcyjności naszych zbiorów. Pozwalają one bowiem na względnie dokładne zapoznanie się z historią oraz formalno-stylową specyfiką dorobku polskiego introligatorstwa. Ono zaś wydaje się dotkliwie zmarginalizowane w międzynarodowym dyskursie naukowym i kolekcjonerskim. W rzeczywistości zaś polskie introligatorstwo późnego średniowiecza i epoki renesansu ogniskuje szereg fascynujących zjawisk artystycznych jak np. oryginalna dekoracja opraw krakowskich z końca XV-pocz. XVI w. lub też wysoki poziom italianizmu w oprawach ostatniej ćwierci XV–1 poł. XVI w.
\nOczywiście oprócz opraw polskich Biblioteka PTPN posiada dzieła zagraniczne, w tym głównie środkowoeuropejskie (Śląsk, Niemcy i inne kraje). Ponadto posiadamy też nieliczne egzemplarze opraw z państw Zachodniej i Wschodniej Europy, zarówno gotyckie jak i nowożytne. Niektóre z nich opatrzone są superekslibrisami słynnych rodów arystokratycznych, w tym i papieskich.
\nW obrębie książek XV-XVIII w. najlepiej opracowanymi w Bibliotece PTPN są druki polskie i obce XVI w. Odnosi się to zarówno do identyfikacji bibliograficznej i proweniencyjnej jak też opisu chroniących je opraw. Dlatego też w pierwszej kolejności prezentować będziemy oprawy książek z tego właśnie okresu. Punktem wyjścia do ich opisów jest Katalog starych druków Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Polonica XVI wieku, opracowany przez Elżbietę Stelmaszczyk (Poznań 1991).
\nBaza obejmuje wyłącznie oprawy artystyczne. Za kryterium artystyczności uznano ozdobienie ich okładzin i grzbietu lub jednego z tych elementów przez introligatorów lub – sporadycznie – innych artystów. Odnosi się to zarówno do opraw wykonanych ze szlachetniejszych materiałów (głównie skóry), jak też opraw półskórkowych i pergaminowych. W wyjątkowych przypadkach uwzględnione są oprawy wykonane z innych materiałów o ile ich powierzchnia wzbogacona jest motywami dekoracyjnymi bądź też odznacza się szlachetnością gatunku (jedwab, aksamit).
\nAprioryczne i umowne uznanie za końcową cezurę roku 1800 włącznie, podyktowane jest kilkoma czynnikami. Głównym z nich jest fakt gwałtownego umasowienia produkcji książek a zarazem ich opraw w dziewiętnastym stuleciu, co odbiło się negatywnie na ich walorach artystycznych, a przede wszystkim odebrało im status wyrobów rzemiosła artystycznego.
\nDla zachowania przejrzystości i łatwości korzystania z bazy przyjęta została następująca formuła zapisu katalogowego:
\n1) numer katalogowy Biblioteki PTPN
2) dane bibliograficzne (autor dzieła, tytuł dzieła, miejsce i data jego wydania)
3) kraj wykonania oprawy
4) miasto, w którym wykonano oprawę
5) autor / wykonawca oprawy
6) materiał oprawy
7) data wykonania oprawy
8) proweniencje
Opis kompozycji dekoracji oprawy a także użytych do niej narzędzi i motywów zastąpiony został możliwie dokładnymi fotografiami, wzbogaconymi skalą centymetrową. Ukazują one:
\na) górną okładzinę oprawy
b) dolną okładzinę oprawy
c) grzbiet oprawy
Ze względu na przydatność (w wielu przypadkach wręcz niezbędność) przerysów ołówkowych dekoracji opraw, baza zawiera też skany wszystkich elementów dekoracji wyciskanych na oprawach. Dla ułatwienia analiz każdemu skanowi towarzyszy skala milimetrowa.
\nZ myślą o badaczach relacji między introligatorstwem a papiernictwem, do zdjęć okładzin i skanów ich składników dekoracji dołączone są zdjęcia znaków wodnych (filigranów) z wyklejek. W praktyce znaki te pozwalają wielokrotnie na rozstrzygnięcie kwestii miejsca i czasu powstania oprawy.
\nFotografie i skany mają w założeniu autorów bazy umożliwić dokładną analizę kompozycji i pojedynczych elementów dekoracji opraw. Wraz z danymi bibliograficznymi, proweniencyjnymi i papierniczymi umożliwiać będą interdyscyplinarne badania historyczne.
\nWszelkie osoby, zarówno z kraju jak i zagranicy, pragnące zapoznać się z oryginałami dzieł zapraszamy do Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu (dokładne informacje na naszej stronie www). Naukowców chcących wykorzystać do celów publikacyjnych zdjęcia lub skany o parametrach lepszych niż w bazie, prosimy o kontakt: j.pietrowicz@ptpn.poznan.pl
\nTwórcy bazy mają świadomość, że wiele przedstawionych hipotez dotyczących miejsca i czasu powstania opraw oraz ich autorów może okazać się chybionymi. Dlatego z satysfakcją i wdzięcznością przyjmiemy wszelkie korekty ze strony wyspecjalizowanych badaczy.
\nMimo przewidywanych niedoskonałości w merytorycznej zawartości bazy ufamy, że stanowić ona będzie źródło licznych cennych informacji dla naukowców oraz kolekcjonerów i antykwariuszy.
\nZespół Biblioteki PTPN
\n\n
Utworzenie Bazy dofinansowane zostało z funduszy Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
"]]]]]]]],["itemType",{"itemTypeId":"21"},["name","Oprawy"],["description"],["elementContainer",["element",{"elementId":"92"},["name","Sygnatura"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27230"},["text","13277. I - adl. 13278. I"]]]],["element",{"elementId":"97"},["name","Miejsce wyd. dzieła"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27233"},["text","Lyon, Jean Moylin de Cambray"]]]],["element",{"elementId":"98"},["name","Kraj wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27235"},["text","Polska?"]]]],["element",{"elementId":"99"},["name","Miasto wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27236"},["text","Nieznane"]]]],["element",{"elementId":"100"},["name","Autor oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27237"},["text","Nieznany"]]]],["element",{"elementId":"101"},["name","Materiał oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27238"},["text","Skóra jasna na deskach"]]]],["element",{"elementId":"102"},["name","Data wyk. oprawy"],["description"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27239"},["text","Ok. 1600"]]]]]],["elementSetContainer",["elementSet",{"elementSetId":"1"},["name","Dublin Core"],["description","The Dublin Core metadata element set is common to all Omeka records, including items, files, and collections. For more information see, http://dublincore.org/documents/dces/."],["elementContainer",["element",{"elementId":"39"},["name","Creator"],["description","An entity primarily responsible for making the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27231"},["text","Guglielmo, da Varignana"]]]],["element",{"elementId":"50"},["name","Title"],["description","A name given to the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27232"},["text","Secreta sublima ad varios cura[n]dos morbos verissimis autoritatibus Illustrate... "]]]],["element",{"elementId":"40"},["name","Date"],["description","A point or period of time associated with an event in the lifecycle of the resource"],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27234"},["text","1526. 12°"]]]],["element",{"elementId":"90"},["name","Provenance"],["description","A statement of any changes in ownership and custody of the resource since its creation that are significant for its authenticity, integrity, and interpretation. The statement may include a description of any changes successive custodians made to the reso..."],["elementTextContainer",["elementText",{"elementTextId":"27240"},["text","1) I. Siebiewski[?] - XVII w. 2) L. K. Frankiewicz - XIX w. "]]]]]]]]]